Türkiye Cumhuriyeti 102 yaşında! Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) Cumhuriyet’i ilan edişinin yıldönümü, her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt genelinde ve yurt dışı temsilciliklerimizde büyük bir coşkuyla kutlanıyor. 29 Ekim 1923’e uzanan tarihi süreçte yaşananlar, Cumhuriyet Bayramı etkinlikleriyle bir kez daha hatırlanıyor.
Takvimler 29 Ekim 1923’ü gösterdiğinde, Gazi Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde bir millet küllerinden doğdu. Türkiye, Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte yalnızca yönetim biçimini değil, geleceğini de değiştiren yeni bir döneme adım attı. Cumhuriyet’in ilanı, ardından gelen devrimlerle birlikte çağdaşlaşma yolculuğunun en güçlü adımı oldu.
CUMHURİYETE GİDEN TARİHİ YOLCULUK
Osmanlı İmparatorluğu uzun yıllar boyunca mutlak monarşiyle yönetildi, daha sonra 1876’da meşruti monarşiye geçti. Ancak I. Dünya Savaşı’ndaki yenilginin ardından imparatorluk çöktü, topraklar işgal edildi. Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde başlayan Millî Mücadele, 1922’de büyük bir zaferle sonuçlandı. Bu süreçte 23 Nisan 1920’de Ankara’da toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi, 20 Ocak 1921’de kabul ettiği Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” diyerek halk iradesini temel alan bir yönetimin kapısını araladı. 1 Kasım 1922’de ise saltanat tamamen kaldırıldı.
ATATÜRK, “CUMHURİYET” KELİMESİNİ ERZURUM’DA DİLLENDİRDİ
Cumhuriyet fikri ilk kez 20 Temmuz 1919’da Erzurum’da yüksek sesle telaffuz edildi. Erzurum Kongresi sırasında Mazhar Müfit Kansu’nun “Hükümetin şekli ne olacak?” sorusuna Mustafa Kemal Paşa şu yanıtı vermişti:
“Zamanı geldiğinde hükümet şekli Cumhuriyet olacaktır.”
Bu söz, ilerleyen yıllarda kurulacak yeni devletin ruhunu yansıttı. 27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifasıyla doğan yönetim krizi, yeni bir rejim değişikliğini zorunlu kıldı. Mustafa Kemal Paşa ve İsmet İnönü, yönetim biçiminin Cumhuriyet olarak ilan edilmesi için yasa tasarısını hazırladı. 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilen değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti resmen ilan edildi.
101 TOP ATIŞIYLA DUYURULAN MÜJDE
Mecliste sabaha kadar süren görüşmelerin ardından Cumhuriyet kararı oy birliğiyle alındı. Ankara semalarında “Yaşasın Cumhuriyet!” sesleri yankılanırken 101 pare top atışıyla Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu halka ilan edildi. Bu ses, yalnızca bir rejimin değil, bir milletin yeniden doğuşunun simgesiydi.
MİLLETİN BAYRAMI HALİNE GELEN TARİH
İlk yıl 29 Ekim günü henüz resmi bayram olarak ilan edilmemişti; buna rağmen halk kendi coşkusuyla kutlamalar düzenledi. 1924 yılında çıkarılan kararnameyle Cumhuriyet’in ilanının her yıl kutlanması kararlaştırıldı. Ardından 1925’te “Cumhuriyetin İlanına Müsadif 29 Teşrinievvel Gününün Milli Bayram Addi Hakkında Kanun” yürürlüğe girdi. Böylece 29 Ekim, Türkiye’nin en büyük ulusal bayramı olarak tarih sahnesine kazındı.
CUMHURİYET: BİR MİLLETİN EN BÜYÜK ESERİ
Atatürk’ün ifadesiyle “en büyük eser” olan Cumhuriyet, yalnızca bir yönetim biçimi değil; halkın kendi kaderine sahip çıkmasının sembolü oldu. 102 yıl önce atılan o imza, bugün hâlâ aynı heyecanla hatırlanıyor. Cumhuriyet’in ışığı, geçmişin mücadelelerinden geleceğin umutlarına uzanan bir meşale olarak yanmaya devam ediyor.
